Nicolien Vroonhoven-Kok

Nicolien Vroonhoven-Kok
Mede-Eigenaar van De Culturele zaak

Kerktorens

Kerktorens als bakens voor de herbestemmingDe grootste kansen én de grootste bedreigingen met het oog op herbestemming zitten ’m in het religieuze erfgoed. In heel Nederland zijn nog 4240 kerkgebouwen met een religieuze functie. Kerkelijke eigenaren zullen de komende jaren een kwart daarvan afstoten. Dat zijn er gemiddeld zo’n twee per week… Religieus erfgoed is wel nog een wat een taaie herbestemmingscategorie. De onrendabele top? Die zie ik het veld zelf wel overwinnen. De krachten in het veld bundelen zich. Het NRF en BOEi hebben hiervoor zelfs een organisatie opgericht, ‘Behoud en Herbestemming van Religieus Erfgoed’. Geen pakkende naam overigens. Deze stichting organiseert de kennis, professionaliteit en financieringscapaciteit bij het in praktijk brengen van neven- en herbestemmingen voor religieus erfgoed. Geweldig zo’n initiatief dat een netwerk smeedt rond de herbestemming van kerken! Dit is dé manier om herbestemming ook commercieel van de grond te krijgen. Voor de startfase tot 2014 zoekt de stichting nog cofinanciering bij het kabinet. Dat zou een goede investering zijn om het vliegwiel te laten draaien.Zorgen maak ik me meer om twee andere hinderfactoren. Graag zou ik de gemeentebesturen en de kerkeigenaren op hun verantwoordelijkheid aanspreken. Veel te vaak horen we vanuit de gemeenten de seculiere roep dat geen enkele overheidsbemoeienis wordt getolereerd als het gaat om de bescherming van religieus erfgoed. Een kortzichtige benadering. Kerken zijn nu eenmaal een belangrijk stuk cultuurhistorie, dat schept bestuurlijke verantwoordelijkheid. Daarbij, kerken zijn geweldige verbouw- en renovatieobjecten. Prachtig monumentaal en voor vele doeleinden bruikbaar. Bovendien is het efficiënter en duurzamer om een kerk te recyclen dan om iets nieuws te bouwen. Echter, om een herbestemmingstraject te laten slagen is wel een assertieve houding van de gemeente nodig. Succesvolle projecten worden gekenmerkt door ondernemende ambtenaren die meedenken over een passende functie, die doorzettingskracht tonen om een vastgelopen overleg vlot te trekken, en die een iets flexibele houding hebben bij het verstrekken van vergunningen. Gemeentebesturen leunen echter liever achterover en laten het de marktpartijen regelen. Ook zou ik een beroep willen doen op de kerkbesturen. De ervaring leert dat kerkbestuurders – vooral de katholieke – tamelijk star zijn wanneer het gaat om herbestemming van hun kerken. Bisdommen, de een iets milder dan de ander, verkiezen vaak sloop van een kerkgebouw boven herbestemming. Afbraak voorkomt een profane herbestemming. En áls kerken herbestemd mogen worden, moeten deze blijven getuigen van de christelijke traditie. Deze beperkte invalshoek belemmert de haalbaarheid van een herbestemmingstraject. Ook buiten de christelijke tradities zijn voldoende neven- en herbestemmingen te bedenken die respectvol met een kerkgebouw en zijn geschiedenis omgaan. Religieus erfgoed heeft kansen. Gemeenten en kerkelijke eigenaren zijn wel twee cruciale partijen die aan boord moeten komen.

Nicolien van Vroonhoven

Nicolien van Vroonhoven-Kok is mede-eigenaar van De Culturele Zaak, gespecialiseerd in het ondernemend maken van culturele organisaties en erfgoedinstellingen. De Culturele Zaak legt de nadruk op netwerkvorming en het vinden van verassende verbindingen.